ورزش و بدنسازی از بهترین راههای حفظ سلامت بدن هستند، اما اگر اصول تمرین رعایت نشود، برخی آسیبها به مرور زمان ظاهر میشوند؛ آسیبهایی که شاید کمتر درباره آنها صحبت شود اما کیفیت زندگی ورزشکار را به شدت تحت تأثیر قرار میدهند. یکی از این مشکلات، بیماریهای ناحیه نشیمنگاهی مانند بواسیر (هموروئید)، شقاق، آبسه مقعدی و فیستول است.
بسیاری از ورزشکاران تصور میکنند درد، خونریزی یا احساس توده در اطراف مقعد مسئلهای موقتی است، در حالی که ادامه تمرینات سنگین بدون درمان میتواند شرایط را پیچیدهتر کند. مطالعات جدید حتی نشان دادهاند که در میان برخی رشتهها مانند بدنسازی، دوچرخهسواری و اسبسواری، احتمال بروز یا تشدید هموروئید بیشتر از برخی ورزشهای دیگر گزارش شده است؛ البته این به معنی مضر بودن ورزش نیست، بلکه اهمیت رعایت تکنیک صحیح و پیشگیری را نشان میدهد.
چرا بدنسازها بیشتر در معرض بیماریهای نشیمنگاهی هستند؟
هنگام بلند کردن وزنههای سنگین، فشار داخل شکم به شدت افزایش پیدا میکند. اگر ورزشکار نفس خود را حبس کند (مانور والسالوا)، این فشار مستقیما به رگهای اطراف مقعد منتقل میشود.
در کنار این موضوع، عوامل زیر نیز خطر را افزایش میدهند:
- تمرینات بسیار سنگین اسکوات و ددلیفت
- حبس نفس هنگام اجرای حرکت
- یبوست ناشی از رژیم غذایی کم فیبر
- مصرف ناکافی آب
- نشستن طولانی روی دستگاهها یا پشت میز
- اضافه وزن در دوره حجم
این عوامل در کنار هم میتوانند زمینه ایجاد یا تشدید بیماریهای نشیمنگاهی را فراهم کنند.
بواسیر؛ شایعترین مشکل ورزشکاران قدرتی
بواسیر زمانی ایجاد میشود که رگهای اطراف مقعد تحت فشار مداوم قرار بگیرند.
علائم معمول شامل:
- خونریزی هنگام دفع
- احساس بیرونزدگی
- درد
- خارش
- احساس سنگینی در ناحیه مقعد
در مراحل اولیه معمولاً با تغییر سبک زندگی کنترل میشود اما در موارد پیشرفته نیاز به درمان تخصصی هموروئید خواهد داشت.
شقاق؛ درد شدید بعد از تمرین
گاهی ورزشکار بعد از یک دوره تمرین سنگین و یبوست، دچار ترک کوچکی در کانال مقعد میشود که به آن شقاق گفته میشود.
مهمترین علائم:
- درد شدید هنگام دفع
- سوزش طولانی
- خون روشن
- اسپاسم عضلات مقعد
بسیاری از ورزشکاران این درد را نادیده میگیرند و همین باعث مزمن شدن بیماری میشود.
آبسه مقعدی؛ عارضهای که نباید نادیده گرفته شود
برخلاف بواسیر، آبسه مقعدی معمولاً ناشی از عفونت است.
نشانهها:
- درد ضرباندار
- تب
- تورم
- قرمزی
- خروج چرک
در چنین شرایطی ادامه تمرین میتواند وضعیت را بدتر کند و مراجعه سریع به پزشک ضروری است.
فیستول؛ نتیجه درمان نکردن آبسه
اگر آبسه به موقع درمان نشود، ممکن است مسیر غیرطبیعی میان داخل مقعد و پوست ایجاد شود که به آن فیستول گفته میشود.
علائم:
- ترشح مداوم
- خیس شدن لباس
- عفونتهای مکرر
- درد
فیستول معمولاً بدون درمان تخصصی بهبود پیدا نمیکند.
آیا باید تمرین را کنار گذاشت؟
خیر.
ورزش برای سلامت دستگاه گوارش مفید است و حتی فعالیت بدنی منظم میتواند از یبوست پیشگیری کند. اما در دورهای که بیماری فعال است، باید شدت تمرینات کاهش پیدا کند و از حرکاتی که فشار زیادی به کف لگن وارد میکنند پرهیز شود.
چگونه ورزش کنیم تا دچار بواسیر نشویم؟
چند نکته ساده اما مهم:
- هنگام بلند کردن وزنه نفس خود را حبس نکنید.
- وزنهها را به صورت تدریجی افزایش دهید.
- روزانه آب کافی بنوشید.
- حداقل ۳۰ گرم فیبر در رژیم غذایی داشته باشید.
- از یبوست جلوگیری کنید.
- بعد از تمرین مدت طولانی روی نیمکت ننشینید.
- در صورت خونریزی یا درد، تمرین را متوقف کرده و معاینه شوید.
آیا درمان به معنی خداحافظی با باشگاه است؟
خوشبختانه خیر.
در گذشته بسیاری از بیماران مجبور بودند جراحی سنتی انجام دهند و چندین هفته از ورزش دور بمانند، اما امروزه روشهای نوین لیزری این شرایط را تغییر دادهاند.
در کلینیک تهرانی درمان بیماریهایی مانند:
- بواسیر
- شقاق
- فیستول
- کیست مویی
- آبسه مقعدی
با استفاده از لیزر و بدون برشهای وسیع جراحی انجام میشود. این روش معمولاً با درد کمتر، خونریزی کمتر و دوره نقاهت کوتاهتر همراه است و بسیاری از بیماران میتوانند پس از طی دوره بهبودی و با نظر پزشک، سریعتر به فعالیتهای روزمره و برنامه ورزشی خود بازگردند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر هر یک از علائم زیر را دارید، مراجعه به متخصص را به تعویق نیندازید:
- خونریزی هنگام دفع
- درد شدید بعد از تمرین
- بیرونزدگی اطراف مقعد
- ترشح چرکی
- تورم
- تب
- درد مداوم بیش از چند روز
تشخیص زودهنگام، درمان را بسیار سادهتر و احتمال بازگشت سریعتر به تمرینات ورزشی را بیشتر میکند.
جمعبندی
بدنسازی به خودی خود باعث ایجاد بیماریهای نشیمنگاهی نمیشود، اما اجرای نادرست حرکات، وزنههای بسیار سنگین، حبس نفس، یبوست و بیتوجهی به علائم میتوانند خطر بروز یا تشدید مشکلاتی مانند بواسیر، شقاق، آبسه و فیستول را افزایش دهند. خوشبختانه با رعایت اصول تمرین، تغذیه مناسب و مراجعه بهموقع برای درمان، بیشتر ورزشکاران میتوانند بدون نگرانی به فعالیت حرفهای خود ادامه دهند. اگر علائم بیماریهای نشیمنگاهی را تجربه میکنید، درمان زودهنگام میتواند از عوارض بعدی جلوگیری کرده و مسیر بازگشت به باشگاه را کوتاهتر کند.
